Parola ne demektir ve nasıl çalışır

Hatırlaması neredeyse imkansız bir sürü parola sizi de yoruyor mu? Neyse ki çok daha iyi bir yöntem var. Parola cümleleri (passphrase) hem kolayca hatırlanan hem de zihni yormayan harika bir yaklaşım.

Bu yazıda parola ifadelerini, neden sanıldığından çok daha güvenli olduklarını ve bu yaklaşıma nasıl kolayca geçebileceğinizden bahsedeceğiz. Anlamsız şifrelerin getirdiği karmaşadan kurtulmaya hazır mısınız? Hadi başlayalım.

Parola nedir?

Parola ifadeleri, geleneksel parola ya da şifrelerin daha gelişmiş halidir: Daha uzun olsa da kolayca hatırlanır ve genellikle daha güvenlidir. Kısa ve karmaşık harf ve sembol kombinasyonlarının yerine birkaç kelimeyi doğal ve akılda kalıcı bir şekilde bir araya getirerek hesaplarınızın daha güvenli olmasını sağlamak mümkün.

Bir parola cümlesi genellikle dört ya da daha fazla kelimeden oluşur. Bu kelimelerin akılda kalıcı olması ama başkaları tarafından öngörülebilir olmaması gerekir. Örnek vermek gerekirse şu kombinasyonlar kullanılabilir:

• Kelimeler arasında boşluklar
• Sembol ve sayılarla birlikte kelimeler
• Her kelimenin baş harfi büyük olmak üzere boşluksuz
• Aralara noktalama işaretleri ya da tire işareti gibi ayırıcılar

Parola ifadesi örnekleri

Bir parola fazla karmaşık olmadan da güçlü olabilir. Ancak tahmin edilmesi mümkün olmayan ve uzun bir parola tercih etmeniz gerekir. Sık kullanılan ifadeler ve meşhur sözler gibi herkese mal olmuş bir parola belirlemekten kaçının. Birbiriyle ilgisi olmayan kelimeleri art arda sıralamak ya da kendi üslubunuza uygun bir kelime dizisine semboller ve rakamlar ekleyin.

Fikir vermesi açısından birkaç örnek:

Dikkat: Bu örnekleri sadece fikir vermesi açısından ekledik. Siz mutlaka kendi özel parolanızı oluşturun.

Parola ifadesi vs. parola: Aradaki fark ne?

Hem şifre/parolalar hem de parola ifadeleri hesabınızı korur ancak bunlar farklı yöntemlerdir ve farklı güvenlik seviyeleri sunarlar.

Oluşturma

Parola ifadelerini oluşturmak daha basittir çünkü gerçek hayattan kelime veya cümleler kullandığınız için aklınıza hemen bir cümle gelir. Tabii ki başkalarının tahmin edemeyeceği bir ifade bulmalısınız. Hatırlamanın imkanız olmadığı yaratıcı bir parola ifadesi oluşturmak hiç de zor değildir.

• Parola: Harf, rakam ve sembollerin yer aldığı 8 ila 16 karakterden oluşur.
• Parola cümlesi: 4 ya da daha fazla kelimeden oluşur ve noktalama işaretleri veya rakamlar da içerebilir.

Güvenlik

Parolaların en büyük avantajlarından biri, uzunluklarının entropiyi (öngörülemezlik ya da muhtemel kombinasyonların sayısı) artırmasıdır. Bu da basit kelimeler kullanılsa bile kırılmalarını çok daha zor hale getirir. Daha fazla karakter, daha fazla kombinasyon olasılığı anlamına gelir; bu da sözlük tabanlı ya da kaba kuvvet saldırılarını ciddi biçimde yavaşlatır.

Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) dahil olmak üzere siber güvenlik uzmanları, daha iyi koruma için uzunluğun önemini vurguluyor ve hem hatırlanması daha kolay oldukları hem de güçlü güvenlik sağladıkları için parola ifadelerinin kullanılmasına izin veriyor. Electronic Frontier Foundation (EFF) adlı vakıf da birkaç rastgele kelimenin birleştirilmesinin çok daha fazla muhtemel kombinasyon oluşturduğunu, bunun da parola ifadelerini hatırlamayı kolaylaştırırken bilgisayarlar tarafından tahmin edilmesini zorlaştırdığını belirtiyor.

Kullanım kolaylığı

Parola ifadelerini hatırlamak ve yazmak genellikle daha kolaydır çünkü doğal dil kalıplarına uygun şekilde oluşturulurlar. Karmaşık parolaları ezberlemek güç olabilir ve iyi bir parola yöneticisi kullanmadığınız sürece aklınızdan uçup gider.

Güçlü parola ifadeleri için 7 ipucu

Güçlü parola ifadeleri güvenlik ve kullanım kolaylığı arasında denge kurmayı gerektirir. Aşağıdaki ipuçları ile en doğru yaklaşımı uygulayabilirsiniz:

1. Uzun parola ifadeleri kullanın

En iyi savunma uzunluktur. En az 16 karakter kullanmaya çalışın (20’den fazla olsa daha iyi olur). Birkaç ekstra kelimeyle güvenliğinizi çok daha güçlü hale getirebilirsiniz.

2. Kişisel bilgiler içermemesine dikkat edin

Kişisel hayatınızla ilgili olmayan kelimeler seçin. İsim, doğum tarihi, adres, popüler kültüre referanslar gibi kolayca tahmin edilebilecek ifadelerden kaçının. Ne kadar ilgisiz ve beklenmeyen ifadeler kullanırsanız, parola yaklaşımınız o kadar güçlü olur.

3. Her yerde aynı parola ifadesini kullanmayın

Her hesap için farklı bir parola ifadesi kullanın. Her yerde aynı şeyi kullanmanız durumunda, bir hesabın ele geçirilmesiyle diğerleri de tehlikeye girer. Veri sızıntılarının yol açacağı zararı en aza indirmek için tüm bu parola ifadeleri benzersiz olmalıdır.

4. Akılda kalıcı bir parola ifadesi oluşturun

Parola ifadeleri, bir kenara yazmadan hatırlayabileceğiniz kadar kolay olmalıdır. Canlı imgeler ya da yalnızca size anlamlı gelen kelime kombinasyonları kullanmayı deneyin. "ErMeydanındaGüreşenKolSaatleri” gibi bir ifade kulağa tuhaf gelse de zihninizde net bir görüntü oluşturur; bu da onu hatırlamayı kolaylaştırır.

5. Sembol ve büyük/küçük harf kullanımı

Birçok site en az 1’er sembol ve büyük/küçük harf kullanımını zorunlu kılar. Parola ifadesini karmaşık hale getirmeden bu şartları karşılayabilirsiniz. "Sıska!Aslanlar_HızlıGider” gibi bir ifade hem yeterince karmaşıktır hem de karmaşıklık şartlarını karşılar.

6. Parola ifadelerini güvenle saklayın

Kolayca hatırlayabileceğiniz parola ifadeleri belirledikten sonra (özellikle de her hesap için farklı parola ifadeleri kullandığınızı düşünürsek), bunların hepsini akılda tutmak kolay olmaz. İşte ExpressVPN Keys gibi güvenilir bir parola yöneticisi burada devreye girer.

Tüm parola ifadelerinizi şifreli bir yerde tutan bu tür uygulamalar sayesinde sadece kendi hafızanıza güvenmek ya da bir yerlere not etmek gibi risklere girmek zorunda kalmazsınız. Giriş bilgilerini düzenli şekilde tutmak ve ihtiyaç olduğunda otomatik olarak doldurmak gibi avantajlarla daha rahat ve güvenli bir günlük kullanım sağlar.

7. Parola ifadelerini düzenli olarak güncelleyin

Parolaları sürekli değiştirmek gerekmez ama veri ihlali gibi bir durumdan şüphelendiğinizde ya da güvenlik uyarısı aldığınızda güncellemeyi düşünebilirsiniz. Özellikle de yıllardır değiştirmediyseniz. Parola ifadelerini ara sıra değiştirmek, hacker’lara fırsat vermemek adına iyi bir yaklaşımdır.

Parola ifadesi türleri

Tüm parola ifadeleri aynı mantıkla oluşturulmaz. Tercih edeceğiniz yöntem, parolanın güvenliğini ve akılda kalıcı olmasını etkiler. Bu konudaki en yaygın yaklaşımlardan bahsedelim.

Diceware parola ifadeleri

Diceware parola ifadeleri, özel bir Diceware kelime listesinden seçilen rastgele kelimelerle oluşturulur. Kelimeleri seçmek için gerçek bir zar atarak sonucun kişisel kalıplardan bağımsız ve hacker’lar tarafından tahmin edilemez olmasını sağlarsınız.

• Diceware parola ifadesi örneği: diş dirsek perde buhar taksi

Daha fazla bilgi için: Diceware ile güvenli ve akılda kalıcı parolalar üretme rehberi.

Anımsatıcı parola ifadeleri

Anımsatıcı parola ifadeleri, kolayca hatırlanabilen cümleler veya ifadelerden oluşur. Kullanıcılar uydurdukları bir cümleyi ya da hatırlayacakları bir düzeni takip eden kelimelerin ilk harflerini kullanarak parola ifadesi oluşturur. Örneğin:

• Cümle: Köpeğim her gece 03:00’da gürültüyle horlar ve havlar
• Kısa şekli Khg@3Gh&h
• Parola ifadesi: KöpeğimHerGece03:00’daGürültüyleHorlarVeHavlar

Bu yöntemle oluşturulan parola ifadeleri daha kolay hatırlansa da bazı durumlarda başkaları tarafından hatırlanabilir. Bu yüzden atasözü ya da şarkı sözü gibi ifadeleri kullanmaktan kaçının çünkü hacker’ların ilk kontrol ettiği şeyler bunlar olur.

Hibrit ya da değiştirilmiş parola ifadeleri

Hibrit parola ifadeleri; farklı teknikler bir arada kullanılarak oluşturulur. Yani; rastgele kelimeleri rakamlar, noktalama işaretleri ve hatta biraz da kendi kişisel mantığınızı işin içine katarsınız. Bu yöntem; güvenlik gereklilikleri ile kullanım kolaylığı arasında dengeli bir yaklaşımı içerir.

• Güvenlik parolası örneği: Mavi7-Mango#Kereviz_Yer88

Esnek olan bu kombinasyonlar hem akılda kalıcıdır hem de ekstra karmaşık parolalar belirlemenizi isteyen sitelerin şartlarını karşılar.

Parola ifadesinin gücü nasıl ölçülür

Parola ifadelerinin gücü; sadece insanlar tarafından değil, milyarlarca kombinasyonu deneyebilen bir bilgisayar tarafından zor tahmin edilmesine bağlıdır. Güçlü parola ifadeleri uzun rastgele ve benzersiz olmalıdır.

Entropi, bu gücü ölçmenin bir yoludur. Parola ifadenizin ne kadar öngörülemez olduğunu gösterir ve genellikle bit cinsinden ifade edilir. Entropi ne kadar yüksekse, bir saldırganın denemesi gereken olası kombinasyon sayısı o kadar artar; bu da parolanın kırılmasını çok daha zor hale getirir.

Bunu zar atmaya benzetebilirsiniz: Ne kadar çok zar atarsanız, ortaya çıkabilecek olası sonuç sayısı da o kadar fazla olur.

Örneğin "Yaz2025” gibi bir ifade, kolay tahmin edilebilir bir düzeni takip ettiği için düşük entropiye sahiptir. Buna karşılık "kaplan muz bulut silgi kayak” gibi bir parola ifadesi, uzunluğu ve birbiriyle ilgisiz, rastgele kelimeler içermesi sayesinde daha yüksek entropiye sahiptir.

Daha yüksek entropi, tahmin edilmesi gereken daha fazla kombinasyon ve kaba kuvvet (brute-force) saldırılarına karşı daha iyi koruma anlamına gelir.

Parola ifadesi kullanmanın avantajları

Parola ifadeleri, geleneksel parolalara göre aşağıdaki gibi bazı net avantajlara sahip olduğundan tercih edilmeye değerdir:

• Daha kolay hatırlanır: Daha önce de bahsettiğimiz gibi; parola ifadelerinde birçok kelime ve ibare olduğundan, anlamsız karakter kombinasyonlarına göre hatırlanması daha kolaydır.
• Kırılması daha zordur: Uzunluk ve öngörülemezlik özelliklerinden dolayı parola ifadelerinin entropisi daha yüksektir ve hacker’ların tahmin etmesi ya da kaba kuvvet saldırıları ile kırması çok daha güçtür.
• Benzersiz parolaları teşvik eder: Hatırlanması daha kolay olduğundan, farklı hesaplar için aynı parola ifadesi kullanmak zorunda kalmazsınız. Böylece, sitelerden birinde veri ihlali olursa tüm hesaplarınız risk altında olmaz. Benzersiz parolaların niçin önemli olduğunu öğrenin.
• Oturum açma sürecini kolaylaştırır: Karmaşık sembol ve rakamlar yerine kelime grupları girmek daha kolay ve doğal bir his verir.

Parola ifadesi kullanmanın dezavantajları

Parola ifadeleri güvenlik ve kullanılabilirliği desteklese de bazı dezavantajlarını da göz önünde bulundurmak gerekir:

• Her yerde desteklenmez: Bazı site ya da uygulamalar parola uzunluğunu kısıtlar ya da boşluk gibi bazı karakterleri kabul etmez. Bu da tam bir parola ifadesi kullanmanızı önleyebilir. Bu gibi durumlarda, parolayı adapte etmeniz ya da basitleştirmeniz gerekebilir.
• Girmek daha uzun sürer: Ne kadar çok kelime olursa, bunları girmek daha o kadar uzun sürer. Özellikle de noktalama işareti ya da büyük/küçük harfleri karışık şekilde giriyorsanız. Bu tür parolaları girerken sık sık hata da yapılabilir ve bu süreci daha da yavaşlatır.
• Güvensiz saklama riski: Parola ifadeleri akılda tutulamayacak kadar karmaşıksa, bir kenara yazmak ya da güvensiz bir yere kaydetmek isteyebilirsiniz. Bu da güvenliğinizi artırmak yerine azaltabilir.

İpucu: Güvenliğinizi artırmak için parola ifadelerini iki faktörlü kimlik doğrulama (2FA) ile birlikte kullanın ve oltalama saldırılarına karşı tetikte olun.